Кале – Заборавената тврдина во Скопје

Денес, 18 април, се одбележува Светскиот ден на споменици и локалитети, познат и како Светски ден на културното наследство. Овој ден е посветен на подигнување на јавната свест за значењето на културното наследство, неговото зачувување и одржливо управување. Тоа не е само празник на историјата, туку и потсетник дека културното наследство е жива врска меѓу минатото, сегашноста и иднината. Во Република Македонија, културното наследство е препознаено како темелна општествена вредност. Член 56 од Уставот ја утврдува обврската на државата да ги заштити предметите и објектите од особено културно и историско значење како добра од општ интерес. Тие уживаат посебна заштита и не смеат да бидат третирани како обичен имот или ресурс. Заштитата на културното наследство е од јавен интерес и обврска на сите нивоа на власт, на институциите и на самите граѓани. Законот за заштита на културното наследство ги дефинира и обврските во однос на движното и недвижното наследство – од прашањето за сопственост, до критериумите за заштита и надзор. Културното наследство може да биде во државна, општинска или приватна сопственост, но без разлика на сопственичката форма, тоа мора да се чува и користи согласно јавниот интерес. Дополнително, Кривичниот законик на Република Македонија содржи цело поглавје посветено на кривични дела против културното наследство. Законот јасно ги санкционира уништувањето, присвојувањето, узурпацијата, нелегалниот извоз или трговијата со културни добра. Теоретски, правната рамка е солидна. Но прашањето е – колку таа функционира на терен? Скопската тврдина – сведоштво што тоне во заборав Илустративен пример за институционалната запуштеност е Скопската тврдина – Кале. Вековен стражар над градот, симбол на историскиот континуитет и културната слоевитост на Скопје. Локалитетот е заштитен со закон уште од 1952 година, а надополнителна правна заштита добива во 1969. Археолошки, сведочи за присуство на човек од неолитот до доцниот османлиски период. Во последната деценија, за археолошки истражувања на Калето се потрошени над 5 милиони евра. Истражена е површина од 18 илјади квадратни метри и откриени се повеќе од 13 илјади археолошки предмети – керамика, накит, алатки, оружје. Но и покрај сето тоа, денес тврдината е затворена за јавноста. По завршувањето на ископувањата во 2016 година, активностите на терен речиси целосно запреа. Локалитетот остана недостапен, со исклучок на околу 300 метри патека. Инфраструктурата е запуштена – нема информативни табли, клупи, ниту канти за отпадоци. Патеките се делумно оштетени, а музејските објекти – затворени.